Narsissisti á vinnustað – hvernig þekkir þú merkin og verndar eigin líðan?

Vinnustaðurinn á að vera staður þar sem fólk getur notið sín, þróast í starfi og unnið saman á grundvelli virðingar og trausts. Flestir upplifa þó einhvern tíma að vinna með einstaklingi sem virðist alltaf þurfa að vera miðpunkturinn, tekur heiðurinn af vinnu annarra og bregst illa við gagnrýni. Þó slík hegðun þýði ekki sjálfkrafa að viðkomandi sé með narsissíska persónuleikaröskun, geta sterk narsissísk persónueinkenni haft veruleg áhrif á starfsumhverfið.

Það er mikilvægt að gera greinarmun á sjálfstrausti og narsissískri hegðun. Sjálfstraust byggist á raunhæfu mati á eigin getu og virðingu fyrir öðrum. Narsissísk hegðun snýst hins vegar oft um stöðuga þörf fyrir aðdáun, yfirburðatilfinningu og takmarkaða samkennd.

Hvernig birtist narsissísk hegðun á vinnustað?

Narsissískur einstaklingur getur í fyrstu virst einstaklega heillandi. Hann talar af öryggi, virðist metnaðarfullur og hefur oft hæfileika til að sannfæra aðra um eigin ágæti. Þess vegna getur hann auðveldlega komist í stjórnunar- eða áhrifastöður.

Með tímanum geta þó komið fram hegðunarmynstur sem hafa neikvæð áhrif á samstarfsfólk.

Algeng einkenni eru meðal annars:

• Tekur heiðurinn af árangri annarra.
• Á erfitt með að viðurkenna mistök.
• Kennir öðrum um þegar eitthvað mistekst.
• Þolir illa uppbyggilega gagnrýni.
• Leitar stöðugt eftir hrósi og athygli.
• Skiptir samstarfsfólki upp í „uppáhaldsfólk“ og „óvini“.
• Dreifir slúðri eða skapar ágreining milli samstarfsmanna.
• Sýnir litla samkennd þegar aðrir eiga erfitt.

Slík hegðun getur smám saman skapað óöryggi innan teymis þar sem starfsfólk veit aldrei hvernig viðkomandi bregst við hverju sinni.

Afleiðingar fyrir vinnuumhverfið

Þegar einn einstaklingur stjórnar með ótta, meðvirkni eða stöðugri þörf fyrir viðurkenningu verður vinnustaðamenningin oft óheilbrigð.

Starfsfólk getur farið að:

• Forðast að segja skoðun sína.
• Verða hrætt við að gera mistök.
• Upplifa aukna streitu og kvíða.
• Missa trú á eigin hæfni.
• Draga sig úr samvinnu.
• Hugleiða að segja upp starfi.

Rannsóknir sýna að langvarandi neikvæð samskipti á vinnustað geta aukið líkur á kulnun, minni starfsánægju og auknum starfsmannaveltu. Það er því ekki aðeins einstaklingurinn sem verður fyrir áhrifum heldur einnig fyrirtækið í heild.

Gaslighting á vinnustað

Ein algeng aðferð sem einstaklingar með sterk narsissísk einkenni geta beitt er svokallað gaslighting. Þá er reynt að láta samstarfsfólk efast um eigið minni, upplifun eða dómgreind.

Dæmi geta verið:

„Ég sagði þetta aldrei.“

„Þú ert að taka þessu allt of persónulega.“

„Enginn annar upplifir þetta svona.“

Ef þetta endurtekur sig getur starfsmaður farið að efast um eigin skynjun og misst sjálfstraust.

Hvernig getur þú verndað sjálfan þig?

Þú getur ekki breytt hegðun annarra, en þú getur haft áhrif á hvernig þú bregst við.

Nokkur góð ráð eru:

• Skráðu niður mikilvæg samskipti og ákvarðanir.
• Haltu samskiptum faglegum og hlutlægum.
• Forðastu að dragast inn í slúður eða valdabaráttu.
• Settu skýr mörk og haltu þeim.
• Leitaðu stuðnings hjá traustum samstarfsmönnum eða stjórnanda.
• Hafðu samband við mannauðssvið ef hegðunin verður kerfisbundin eða skaðleg.

Mikilvægast er að muna að þú berð ekki ábyrgð á hegðun annars einstaklings.

Hvað geta stjórnendur gert?

Leiðtogar gegna lykilhlutverki í að skapa heilbrigt vinnuumhverfi. Skýr gildi, gagnsæ samskipti og jafnræði í ákvarðanatöku draga úr líkum á að eitruð hegðun nái fótfestu.

Þegar kvartanir berast um óheilbrigð samskipti er mikilvægt að taka þær alvarlega, rannsaka málið af sanngirni og grípa inn í áður en vandinn verður hluti af vinnustaðamenningunni.

Lokaorð

Ekki allir erfiðir samstarfsmenn eru narsissistar og aðeins geðheilbrigðisstarfsfólk getur greint persónuleikaröskun. Hins vegar geta narsissísk persónueinkenni haft veruleg áhrif á líðan starfsfólks og árangur fyrirtækja.

Heilbrigður vinnustaður byggist á virðingu, ábyrgð, samvinnu og sálrænu öryggi. Ef þú vinnur í umhverfi þar sem þér finnst stöðugt dregið úr þér, upplifir ótta eða efast um eigið virði, getur verið tímabært að leita stuðnings og endurmeta aðstæður þínar. Enginn ætti að þurfa að fórna andlegri heilsu sinni fyrir vinnuna.