Tengsl mataræðis og krabbameins – Getur það sem við borðum haft áhrif?

Krabbamein er einn algengasti sjúkdómur samtímans og margir velta því fyrir sér hvort mataræði geti haft áhrif á áhættuna. Stutta svarið er já – en ekki á þann hátt sem oft er haldið fram á samfélagsmiðlum. Engin ein fæða veldur krabbameini og engin ein fæða getur læknað það. Hins vegar sýna rannsóknir að mataræði og lífsstíll geta haft veruleg áhrif á líkur á að þróa með sér ákveðnar tegundir krabbameins. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin og bandaríska krabbameinsfélagið telja að umtalsverðan hluta krabbameinstilfella megi tengja lífsstílsþáttum, þar á meðal mataræði, líkamsþyngd og hreyfingu.

Á undanförnum árum hafa fjölmörg myndbönd og greinar fjallað um að krabbameinsfrumur „elski sykur“. Þessi fullyrðing byggir að hluta á svokölluðum Warburg-áhrifum, sem lýsa því að margar krabbameinsfrumur nota glúkósa mjög hratt til orkuframleiðslu. Það þýðir þó ekki að sykur einn og sér valdi krabbameini eða að það sé hægt að „svelta“ krabbamein með því að hætta alveg að borða kolvetni. Allar frumur líkamans þurfa glúkósa og líkaminn getur framleitt hann sjálfur ef þörf krefur.

Það sem rannsóknir styðja hins vegar er að langvarandi neysla á sykurríkum og mjög unnum matvælum getur stuðlað að offitu, insúlínviðnámi og langvinnri bólgu. Þessir þættir tengjast aukinni áhættu á nokkrum tegundum krabbameina, þar á meðal ristil-, brjósta- og legslímukrabbameini. Því er líklega heildarmataræðið mikilvægara en að einblína á eitt næringarefni.

Sérfræðingar mæla almennt með mataræði sem byggir á:

• fjölbreyttu grænmeti og ávöxtum,
• heilkorni,
• baunum og öðrum trefjaríkum mat,
• hnetum og fræjum,
• hollri fitu, til dæmis úr ólífuolíu og fiski.

Á sama tíma er ráðlagt að draga úr neyslu á unnum kjötvörum, sykruðum drykkjum og mjög unnum matvælum. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur til dæmis flokkað unnið kjöt sem krabbameinsvaldandi fyrir menn hvað varðar ristilkrabbamein.

Trefjar skipta einnig miklu máli. Þær styðja við heilbrigða þarmaflóru og bakteríur í ristli framleiða meðal annars stuttar fitusýrur sem geta haft jákvæð áhrif á slímhúð ristilsins. Rannsóknir benda til að trefjaríkt mataræði tengist minni hættu á ristilkrabbameini.

Hreyfing er annar mikilvægur þáttur. Regluleg hreyfing hjálpar til við að viðhalda heilbrigðri líkamsþyngd, dregur úr bólgum og bætir efnaskipti. Þegar hollt mataræði og regluleg hreyfing fara saman getur það haft jákvæð áhrif á heilsu til lengri tíma.

Það er einnig mikilvægt að hafa gagnrýna hugsun þegar horft er á myndbönd eða lesnar greinar á netinu. Sumt efni byggir á traustum rannsóknum en annað dregur of víðtækar ályktanir eða lofar árangri sem ekki hefur verið staðfestur í klínískum rannsóknum. Mataræði getur verið öflugt tæki til að efla heilsu og hugsanlega draga úr krabbameinsáhættu, en það kemur ekki í stað hefðbundinnar læknismeðferðar ef krabbamein greinist.

Niðurstaða

Það sem við borðum skiptir máli – en það er heildarmynstur mataræðisins, ekki ein einstök fæða, sem hefur mest áhrif. Fjölbreytt, trefjaríkt og lítið unnið mataræði ásamt reglulegri hreyfingu, góðum svefni og hóflegri áfengisneyslu er meðal þeirra lífsstílsþátta sem tengjast minni áhættu á mörgum langvinnum sjúkdómum, þar á meðal ákveðnum tegundum krabbameina.